พุทธะกับ “ความรู้สึกตัวต่อโครงสร้างสมมุติ”
ในทางพุทธ
พระพุทธเจ้า ไม่ได้สอนให้ทำลายสมมุติ
แต่ทรงสอนให้ รู้เท่าทันสมมุติ
เพราะความทุกข์
ไม่ได้เกิดจากสมมุติ
แต่เกิดจาก
“การหลงว่าสมมุติเป็นของจริง”
๑. สมมุติคืออะไร (ในสายพุทธ)
สมมุติ คือ
ชื่อ
ตำแหน่ง
ยศ
แบบแผน
ระบบ
กฎหมาย
พิธีกรรม
คัมภีร์
พระพุทธรูป
สิ่งสังการะต่าง ๆ
ความหมายที่สังคม “ตกลงร่วมกัน”
สมมุติเหล่านี้
จำเป็นต่อการอยู่ร่วมกันของมนุษย์
แต่ในทางพุทธ
สิ่งเหล่านี้ถูกจัดอยู่ในหมวดเดียวกับ
รูป–นามที่ “เกิดแล้วดับ”
ไม่มีตัวตนถาวร
ไม่มีแก่นแท้
ไม่มีสิ่งใดควรยึดถือว่า
“เป็นเรา เป็นของเรา”
๒. ปัญหาไม่ได้อยู่ที่รูปแบบ
แต่อยู่ที่ “จิตที่หลงรูปแบบ”
แบบแผนอำนาจ
ระบบ
พิธี
อนุสาวรีย์
คัมภีร์
พระพุทธรูป
ในตัวมันเอง
ไม่ทุกข์
แต่เมื่อจิต
เชื่อว่ามันศักดิ์สิทธิ์จริง
เชื่อว่ามันสูงกว่าเราโดยธรรมชาติ
เชื่อว่ามันนิยามคุณค่าและความดีของเราได้
ตรงนั้นแหละ
อวิชชาเริ่มทำงาน
๓. พุทธะไม่สอนให้ต่อต้าน
แต่สอนให้ “ไม่หลง”
นี่เป็นจุดที่หลายคนเข้าใจคลาดเคลื่อน
พุทธะไม่ได้บอกว่า
“แบบแผนไม่ควรมี”
แต่บอกว่า
“อย่าเอาตัวตนไปฝากไว้ในแบบแผน”
เพราะทันทีที่เอา “เรา” ไปฝากไว้
ในยศ
ในตำแหน่ง
ในฝ่าย
ในอุดมการณ์
ในความถูกต้องของกลุ่ม
ความทุกข์จะเกิดขึ้นทันที
เมื่อสิ่งเหล่านั้นสั่นคลอน
๔. ความรู้สึกตัว
คือการเห็นสมมุติ ขณะมันกำลังทำงาน
ความรู้สึกตัว (สติ)
ไม่ใช่การหลับตาหนีโลก
แต่คือการเห็นว่า
ตอนนี้
ใจเรากำลังหวั่นไหวเพราะอะไร
เช่น
เดินผ่านอนุสาวรีย์แล้วใจหด / ใจยก
เห็นพระพุทธรูปแล้วเกิดปีติโดยไม่รู้ตัว
เห็นพิธีกรรมแล้วรู้สึกต่ำ / รู้สึกสูง
พุทธะไม่ได้ห้ามความรู้สึกเหล่านี้
แต่สอนให้ เห็นมันตรง ๆ
“อ๋อ…นี่คืออาการของจิต
เมื่อเผชิญสมมุติ”
๕. เมื่อรู้สึกตัว
สมมุติจะ “กลับมาอยู่ในที่ของมัน”
ทันทีที่เห็นว่า
พระพุทธรูป = รูป
พิธี = แบบแผน
คัมภีร์ = เครื่องชี้ทาง
ระบบ = ข้อตกลงชั่วคราว
ตัวเรา = กระแสกายใจที่เกิด–ดับ
สมมุติจะยังอยู่
แต่ มันไม่ครอบงำจิต
คุณยังอยู่ท่ามกลางรูปแบบเดิม
แต่ไม่ถูกรูปแบบ
เข้ามาตั้งอยู่ในใจ
นี่แหละคือ
อิสรภาพแบบพุทธ
ที่ไม่ต้องล้มอะไรเลย
๖. พุทธะคือการอยู่กับปัจจุบัน
ไม่ผูกติดอดีต
ไม่กังวลอนาคตที่ยังมาไม่ถึง
แบบแผนและอำนาจเชิงสมมุติ
ทำงานได้
เพราะมันดึงจิตเราไป
อดีต (ตำนาน ความศักดิ์สิทธิ์ ความยิ่งใหญ่)
อนาคต (ความกลัว ความหวัง ความคาดหวัง)
แต่สติแบบพุทธะ
ดึงจิตกลับมาที่
กายนี้
ใจนี้
ขณะนี้
เมื่อจิตตั้งอยู่ในปัจจุบัน
อำนาจของสมมุติจะอ่อนแรงลงทันที
โดยไม่ต้องต่อสู้
สมมุติไม่ใช่ศัตรู
การหลงสมมุติคือเหตุแห่งทุกข์
พุทธะไม่โค่นแบบแผน แต่ถอนอวิชชา
พระพุทธรูปไม่ใช่ปัญหา
จิตที่เผลอเอาตัวตนไปยืนใต้เงามันต่างหาก
“รูปนั้นยังอยู่
แบบแผนนั้นยังอยู่
แต่ใจไม่ต้องเข้าไปอยู่ในนั้น”
ใส่ความเห็น