การ “เลิกเชื่อเป็น” : การปฏิบัติธรรมที่เริ่มต้นจากการรู้สึกตัว
ทำไม “การเลิกเชื่อ” จึงเป็นเรื่องสำคัญในทางธรรม
ระเบียบของสังคม การเมือง และเศรษฐกิจ
ที่ห่อหุ้มชีวิตเราอยู่ทุกวัน
ในทางธรรมะเรียกว่า สมมติ
สมมติทั้งหลายตั้งอยู่ได้
เพราะมี “ความเชื่อ” ค้ำจุนอยู่เบื้องหลัง
ไม่ต่างจากชีวิตภายในของเรา
ความคิด ความเห็น ความยึดมั่นถือมั่นทั้งปวง
ล้วนตั้งอยู่ได้ เพราะ เราเชื่อมัน
ความเชื่อจึงไม่ใช่เพียงเรื่องความคิด
แต่เป็นแรงที่จัดระเบียบชีวิต
กำหนดท่าที
และชี้นำการกระทำโดยที่เราแทบไม่รู้ตัว
ทางธรรมไม่ได้สอนให้ไปต่อสู้กับความเชื่อ
ไม่ได้สอนให้เปลี่ยนความคิด
และไม่ได้สอนให้รีบเลือกเชื่อสิ่งใหม่
สิ่งที่ถูกชี้ให้ทำ
คือ
รู้สึกตัวต่อสิ่งที่กำลังเกิดขึ้น
เมื่อกายเคลื่อนไหว
เดิน ยืน นั่ง ยก เหยียบ
และมีความรู้สึกตัวต่อความเป็นจริงตรงหน้า
ความเชื่อบางอย่าง
จะเริ่ม ไม่แน่นเหมือนเดิม
ไม่ใช่เพราะเราปฏิเสธมัน
แต่เพราะเรา เห็นมัน
ในความหมายนี้
การเลิกเชื่อเป็น คือผลของสติ
ไม่ใช่ผลของการถกเถียง
เลิกเชื่อเป็น ≠ เลิกเชื่อทุกอย่าง
การเลิกเชื่อเป็น
ไม่ได้หมายความว่าไม่เชื่ออะไรเลย
ในทางธรรม
นี่ไม่ใช่การตัดศรัทธา
และไม่ใช่การปฏิเสธโลก
แต่หมายถึง
การมีสติรู้ทันความเชื่อของตนเอง
รู้ว่า
ขณะนี้กำลังเชื่ออะไร
เชื่อเพราะอะไร
และความเชื่อนั้นกำลังทำงานอย่างไรในใจ
เมื่อมีสติ
ความเชื่อจะไม่ใช่ “เจ้านาย”
แต่กลายเป็นเพียง อาการหนึ่งของจิต
จะเชื่อต่อหรือไม่
จะวางหรือยัง
ไม่ใช่เรื่องเร่งรีบ
แต่เป็นผลของการเห็นตามจริง
ที่ค่อย ๆ สุกงอมเอง
องค์ประกอบของการเลิกเชื่อเป็น (ในทางปฏิบัติธรรม)
1. จากความเชื่อแบบสัมบูรณ์ → สู่การเห็นอย่างสัมพันธ์
เมื่อมีความรู้สึกตัวต่อการเคลื่อนไหว
ต่อกาย ต่อใจ
เราจะเริ่มเห็นว่า
ความคิด ความเห็น ความเชื่อ
ล้วนเกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไป
สิ่งที่เคยรู้สึกว่า
“ถูกแน่นอน”
เมื่อถูกเห็นซ้ำ ๆ
จะค่อย ๆ คลายความศักดิ์สิทธิ์ของมันเอง
นี่ไม่ใช่การหักล้าง
แต่คือการออกจากความเชื่อแบบ “แน่น–ตายตัว”
สู่การเห็นตามเหตุปัจจัย
อย่างเป็นธรรมชาติ
2. เห็นรากของความเชื่อผ่านกายและใจ
เมื่อกลับมาที่กาย
จะพบว่า กายไม่โกหก
ความเชื่อใดเกิดขึ้น
หากมีสติ
จะเห็นทันทีว่า
มันมากับอาการบางอย่างเสมอ
ความตึง
ความเร่าร้อน
ความกลัว
หรือความเพลิน
เมื่อเห็นเช่นนี้
จะเข้าใจว่า
ความเชื่อไม่ได้ลอยมาจากฟ้า
แต่เกิดจาก การปรุงแต่งของใจ
นี่คือการเห็นรากของความเชื่อ
โดยไม่ต้องวิเคราะห์
ไม่ต้องอธิบาย
และไม่ต้องโต้แย้งกับใคร
3. เลิกเชื่ออย่างรู้ตัว ไม่ใช่ทำลาย
การเลิกเชื่อในทางธรรม
ไม่ใช่การเหยียบย่ำความเชื่อเดิม
ไม่ใช่การดูถูกผู้ที่ยังเชื่อ
แต่คือการ
ไม่ตกเป็นทาสของความเชื่ออีกต่อไป
บางความเชื่ออาจยังอยู่
บางความเชื่ออาจค่อย ๆ คลาย
บางความเชื่ออาจหมดพลังไปเอง
ทั้งหมดนี้เกิดจาก สติ
ไม่ใช่จากอัตตาที่ตื่นเต้นว่า “รู้แล้ว”
เลิกเชื่ออย่างสงบ ไม่ใช่อย่างคึกคะนอง
การเลิกเชื่อที่อันตรายที่สุดในทางธรรม
คือการเลิกเชื่อแล้วไปยึด
“ความไม่เชื่อ” แทน
กลายเป็นการเที่ยวทำลายเทวรูปในใจผู้อื่น
เที่ยวดูถูกศรัทธาของคนอื่น
ทั้งที่แท้จริง
เพียงแค่ย้ายที่ยึดเท่านั้นเอง
การปฏิบัติไม่ได้ชี้ไปทางนั้น
สิ่งที่ถูกชี้ให้ทำ
คือ
อยู่กับความจริงอย่างธรรมดา
เห็นคนอื่นเชื่อ
ก็รู้สึกตัว
เห็นตนเองไม่เชื่อ
ก็รู้สึกตัว
ไม่ต้องรีบร้อน
ไม่ต้องประกาศ
ไม่ต้องเอาชนะใคร
เพราะเมื่อสติเกิด
ความเชื่อจะคลายเอง
อย่างเงียบ ๆ
อย่างอ่อนโยน
และอย่างไม่ทำร้ายใคร
ใส่ความเห็น