กรรณะ vs โพธิจิต
คนดีในโครงสร้างที่เลว
กับการยอมสละตัวตนเพื่อมหาชน
ผมเคยคิดอยู่นานว่า
ในมหาภารตะ ใครคือคนที่มีคุณธรรมสูงที่สุด
และชื่อที่ผุดขึ้นมาเสมอคือ
กรรณะ
ซื่อตรง กตัญญู กล้าหาญ
รู้ว่าฝ่ายตนผิด รู้ว่าตนกำลังเดินไปหาความตาย
แต่ก็ยังไม่เปลี่ยนข้าง
เพราะไม่ต้องการทรยศผู้มีพระคุณ
ไม่ต้องการโกงตัวเอง
กรรณะคือ คนดีจริง
และเป็นคนดีในระดับที่หาได้ยากมาก
แต่เมื่ออ่านลึกขึ้น
และค่อย ๆ วางกรรณะลงข้าง ๆ แนวคิดทางพุทธ
ผมเริ่มเห็นคำถามอีกชุดหนึ่งที่แรงกว่า
> ถ้าการรักษาศักดิ์ศรีของตน
ทำให้ทุกข์โดยรวมเพิ่มขึ้น
นั่นยังเป็นคุณธรรมสูงสุดอยู่หรือเปล่า
กรรณะอยู่ในโครงสร้างที่กดขี่
เขาไม่ได้สร้างระบบอธรรม
แต่เขา ทำให้ระบบนั้นดำรงอยู่ได้
ด้วยความซื่อตรงและความภักดีของเขาเอง
เขาเลือกจะเป็น “คนดีในระบบเลว”
โดยไม่ท้าทายระบบนั้น
และตรงนี้แหละ
ที่ทำให้กรรณะงดงาม…
แต่ยังไม่สุด
ในทางพุทธ มีคำหนึ่งที่แรงและเงียบมาก
เรียกว่า โพธิจิต
โพธิจิต ไม่ได้ถามว่า
“ฉันดีไหม”
แต่ถามว่า
“ทุกข์โดยรวมลดลงไหม”
ผู้มีโพธิจิตอาจต้อง:
ยอมทำลายภาพคนดีของตัวเอง
ยอมถูกด่า ถูกเกลียด ถูกเข้าใจผิด
ยอมแบกบาปทางโลก
เพื่อให้ผู้อื่นไม่ต้องแบก
แม้ทั้งโลกจะเรียกว่า “ทรยศ”
เขาก็ยังนิ่ง
เพราะรู้แก่ใจว่า ทำไปเพื่ออะไร
ตรงนี้เองที่ต่างจากกรรณะอย่างชัดเจน
กรรณะ:
ซื่อตรงต่อศักดิ์ศรีของตน
รับผลกรรมของการเลือก
แต่ยังมี “ฉัน” เป็นศูนย์กลางของคุณธรรม
โพธิจิต:
ไม่รักษาศักดิ์ศรี
ไม่รักษาภาพลักษณ์
ไม่แม้แต่รักษาความเป็น “คนดี”
มีเพียงคำถามเดียวว่า
“จะทำอย่างไรให้โลกทุกข์น้อยลง”
ถ้าพูดตรง ๆ แบบไม่โรแมนติก
กรรณะคืออิสระชน
แต่ยังไม่อิสระจากอัตตา
ส่วนโพธิจิตคือ
อิสระแม้กระทั่งจากความเป็นอิสระของตัวเอง
ผมไม่ได้รักกรรณะน้อยลง
เขายังเป็นตัวละครที่งดงามมาก
ในฐานะมนุษย์ผู้ไม่ทรยศหัวใจตนเอง
แต่โพธิจิต
พาเราไปไกลกว่านั้นอีกขั้น
จาก “ไม่โกงตัวเอง”
ไปสู่
“ยอมสลายตัวเอง เพื่อให้ผู้อื่นพ้นทุกข์”
และนี่อาจเป็นเหตุผลว่า
ทำไมมหาภารตะจึงยังไม่ใช่บทสุดท้ายของมนุษย์
แต่โลกยังต้องการคำสอนของพระพุทธเจ้า
เพราะโลกไม่ได้ต้องการแค่คนดี
แต่ต้องการคนที่
กล้ายอมไม่เป็นคนดี
เพื่อให้ความทุกข์โดยรวมน้อยลงจริง ๆ
คำถามสุดท้ายจึงไม่ใช่
ว่า กรรณะถูกหรือผิด
แต่คือคำถามที่ย้อนกลับมาหาเราเงียบ ๆ ว่า
> ในวันที่ความดีของเรา
ไปค้ำจุนระบบที่สร้างทุกข์
เราจะยังยืนรักษาศักดิ์ศรีของตัวเอง
หรือกล้าพังมันลง
เพื่อให้โลกเบาลงสักนิดหนึ่ง
คำถามนี้…
ไม่มีคำตอบง่าย
แต่เป็นคำถามที่คนปฏิบัติธรรม
หนีไม่พ้นเลยจริง ๆ
ใส่ความเห็น